"Dialog z przyjaciółmi"
W poezji i prozie Borowskiego ten dialog z przyjaciółmi toczy się do końca. Czy jednak zawsze z dwu stron barykady? Trzebińskiemu poświęci Borowski później opowiadanie Portret przyjaciela, a całej grupie okupacyjnych przyjaciół i kolegów bardziej jeszcze wstrząsające wiersze, w których jawią się wciąż "umarli, spaleni, rozstrzelani" "koledzy młodości".
Twórczość młodzieży literackiej za okupacji, właśnie pamiętając wszystkie dzielące ją różnice, najpełniej wyrażała świat uczuć, przeżyć i wyobraźni najmłodszego pokolenia Warszawy. Poezja ta stworzyła już własną szkołę, własną poetykę. Metafora z Nocnej elegii Borowskiego z roku 1942: "Jak żagiew płonącą rzucamy ludzki samotny śpiew" pojawi się potem w powstańczym Marszu Mokotowa, a wcześniej w poezji Gajcego. "Noc", "sen", "ziemia" i "niebo" w tej poezji, pozbawionej omal banalnych słów-rekwi-zytów poetyckich, mają zupełnie inny walor semantyczny, co innego znaczą niż dotychczas.
Wyrastała ta szkoła na gruzach wszelkich hierarchii wartości, ustalanych przed końcem świata - wojną. Jej zaczątki, podstawę i rdzeń dali ci "umarli, spaleni, rozstrzelani". "Nad nami noc" pisał Borowski w Pieśni i noc była metaforą oznaczającą nie tylko mroczną grozę okupacji niosącej zagładę fizyczną, ale i groźbę śmierci moralnej. Poezja, sztuka była dla tego.pokolenia
szansą przetrwania, ucieczki od rzeczywistości, ale także formą działania, wartością oczywistą. "Umierających gardła o pieśń wołają, o pieśń" i poezja miała tworzyć wartości, "ludzi ocalić, dać im niebo czyste":
Jest noc jak zasypany tunel i w niej na dnie zgubiony człowiek. Gdzież mądra dłoń, co pomóc umie, i gdzież by go wołało słowo?
Epitalamium
W r. 1942 poezja Borowskiego jeszcze próbuje mówić, jak żyć. Późniejsza poezja dwudziestolatków w okupowanej Warszawie rozstrzygała problemy etyczne rzędu, jak umierać i jak... zabijać.
Wyraźną cezurę w poezji Borowskiego stanowi Oświęcim. Na "samym dnie wojny" powstają jego najdojrzalsze wiersze, najbardziej autentyczna poezja. I wbrew pozorom jest ona kontynuacją warszawskiego debiutu. Potwierdzeniem lub negacją w konstruowaniu wizji poetyckiej świata, w sposobie jego widzenia i przeżywania, w przekształceniach semantycznych i wersyfika-cyjnych. Punktem odniesienia jest jednak zawsze poezja z warszawskiego okresu przedobozo-wego. W tomikach Gdziekolwiek ziemia i Arkusz poetycki zawarte są już "klucze do wyobraźni" autora Ziemi umarłych.
Odczytana przez współczesnych i wielu potomnych jako najbardziej skrajny wyraz pesymłzmu tych czasów Pieśń ukazała się właśnie w jego pierwszym tomiku Gdziekolwiek ziemia. Cykl poetycki w roku 1942. Autor skończył wówczas lat dwadzieścia.
